Zarządzanie produkcją w praktyce

ADR - To europejska umowa dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego materiałów niebezpiecznych (ADR) sporządzona w Genewie 30 września 1957 r. opracowana i wydana przez Europejski Komitet Transportu Wewnętrznego, ratyfikowana przez Polskę w 1975r. Przepisy ADR są nowelizowane w cyklu dwuletnim (z początkiem roku nieparzystego). Tak więc najnowsza wersja ADR pochodzi z 01.07.2007 i od tego czasu jest stosowana w Europie.

Skrót ADR oznacza:

* ang.: The European Agreement concerning the International Carriage of Dangerous Goods by Road,
* franc.: l'Accord europeen relatif au transport international des merchandises Dangereuses par Reute.

Algorytm Wagnera-Whitina - To algorytm służący obliczeniu wielkości partii produkcyjnej lub partii dostawy; jest najefektywniejszą ekonomicznie metodą pozwalającą na zminimalizowanie łącznych kosztów zaopatrzenia i utrzymania zapasów. Metoda ta obejmuje procedurę optymalizacyjną opartą na modelu programowania dynamicznego.

Analiza 5why, inaczej Root Cause Analysis - To analiza przyczyn wystąpienia rozważanego zjawiska, polegająca na pięciokrotnej odpowiedzi na pytanie: dlaczego@f27 w stosunku do wyłaniających się odpowiedzi.

Analiza BIG PICTURE polega na wizualizacji przepływów obecnie istniejących w przedsiębiorstwie poprzez ich odwzorowanie na kartce papieru.

Analiza Portera - Analiza strukturalna sektora zwana również Modelem pięciu sił Portera to metoda analizy i oceny natężenia sił konkurencyjnych w sektorze ekonomicznym lub segmencie rynkowym, opracowana i opisana przez Michaela Portera. Analiza ta odnosi się do otoczenia konkurencyjnego firmy i stosowana jest jako początkowy etap formułowania strategii konkurencji. Metoda opiera się na modelu pięciu wzajemnie oddziałujących na siebie czynników, które występują w każdym sektorze ekonomicznym:

1. Rywalizacja w sektorze
2. Bariery wejścia do sektora
3. Siła przetargowa nabywców
4. Siła przetargowa dostawców
5. Zagrożenie ze strony substytutów

Andon - To japoński termin oznaczający sygnał świetlny. Sygnały wykorzystywane są w celu wskazania miejsca procesu wymagającego dodatkowej uwagi. Mogą one odzwierciedlać potencjalne problemy jakościowe zidentyfikowane przez operatora lub potrzebę uzupełnienia materiału do produkcji. Pojęcie andon kojarzone jest również z wykorzystaniem tablic z sygnałami świetlnymi. Tablice te wykorzystywane są w celu informowania zespołów roboczych o danych dotyczących bieżącej produkcji: liczbie zrealizowanych jednostek wyrobu czy liczbie braków.

Aparaturowa produkcja - Produkcja typowa dla procesów chemicznych i biochemicznych, w szczególności dla produkcji realizowanej partiami (w przemyśle farmaceutycznym aparaturowe partie produkcyjne noszą nazwę szarż).

Arkusz kontrolny - 1 z 7 "starych" narzędzi jakości. Można je wykorzystać do zbierania, notowania, porządkowania i gromadzenia danych z obserwacji. Ogromnym plusem arkusza kontrolnego jest to, że zastosowanie go nie wymaga ani specjalnego oprogramowania ani wyjątkowych kwalifikacji.

Dzięki niemu można:

1. zgromadzić czytelne i obiektywne informacje,
2. ograniczyć koszty związane ze złą jakością,
3. obserwować, analizować i oceniać związki przyczynowo-skutkowe w przedsiębiorstwie,
4. rozwiązywać wiele problemów organizacyjnych,
5. zaangażować pracowników w proces doskonalenia jakości,
6. kierować produkcją w oparciu o rzeczywiste przesłanki,
7. udoskonalić procesy i działania w dziale.

Arkusze kontrolne można wykorzystywać jednorazowo, gdy zaistnieje taka potrzeba, cyklicznie dla weryfikacji przebiegu procesów albo też w sposób ciągły.

Elementy, które powinny się znaleźć w arkuszu kontrolnym:

1. Imię i nazwisko obserwatora
2. Stanowisko
3. Podpis
4. Data/okres zbierania danych
5. Miejsce
6. Sposób zbierania

Atmosfera wybuchowa - To mieszanina substancji palnych (w postaci: gazów, par, mgieł lub pyłów) z powietrzem w warunkach atmosferycznych, w której po zapaleniu spalanie rozprzestrzenia się na całą niespaloną mieszaninę.

Autonomizacja - „ automatyzacja z ludzka twarzą" - zastępowanie manualnej kontroli pracy maszyny przez maszyny wykrywające nieprawidłowości zachodzące w procesie i przerywające realizację błędnie wykonywanych operacji.

Bhp, czyli Bezpieczeństwo i higiena pracy to stan warunków oraz organizacji pracy i zachowań pracowników zapewniający wymagany poziom ochrony ich zdrowia oraz życia przed zagrożeniami występującymi w środowisku pracy.

Burza mózgów (brainstorming) - Jest to metoda uzupełniająca tradycyjne sposoby zarządzania (konferencje, narady, itp.). W rodzimych oddziałach korporacji, jak np. Philips, Esselte, Eaton, Sauer Danfoss stała się już, powszechną metodą poszukiwania pomysłów, rozwiązań i ulepszeń.

Sesję prowadzi się w grupie. Aby burza mózgów przyniosła jak najlepsze pomysły, powinno brać w niej udział od 5 do 15 osób. Gdy uczestników jest więcej, potrzebny jest podział na podgrupy. Należy jasno i konkretnie sformułować problem, który pragnie się rozwiązać oraz określić kryteria, którym poszukiwane rozwiązanie musi sprostać. Burza mózgów jest najbardziej efektywna, kiedy zostanie przeprowadzona w 3 etapach:

1. najpierw każdy uczestnik przeprowadza własną „indywidualną" burzę mózgu,
2. następnie wszyscy w podgrupie zastanawiają się nad możliwymi rozwiązaniami,
3. ostatecznie przedstawiciel każdej podgrupy dzieli się z pozostałymi najlepszym pomysłem/pomysłami wypracowanymi w ramach własnego zespołu.

Grupa powinna się składać z ludzi o różnorodnym wykształceniu i doświadczeniem. Dzięki temu powstaną bardziej różnorodne pomysły. Optymalny skład zespołu to:

1. 30% - 60% - specjaliści z określonej dziedziny,
2. 20% - 40% - fachowcy z pokrewnych dziedzin,
3. 5% - 10% - pracownicy „luźno" związani z rozpatrywanym zagadnieniem.

Butterfly (motyl), inaczej Water Spider (pająk wodny), Pegaz lub - według nazewnictwa Toyoty - Water Beetle (żuczek wodny) - To nazwa osoby, która przejmuje od operatorów wszystkie dodatkowe czynności, zwłaszcza zasilanie stanowisk w materiały potrzebne do produkcji. Do jej zadań należy m.in.:

1. odbiór pustych pojemników po zużytych materiałach,
2. zasilanie stanowisk w materiał,
3. odbiór półwyrobów (przekazanie do kolejnej operacji),
4. odbiór wyrobów gotowych z linii produkcyjnych,
5. zasilanie stanowisk w narzędzia,
6. zewnętrzne czynności przezbrojenia.

C/T - Cycle time - Czas cyklu produktu liczony jako czas pomiędzy zejściem jednej sztuki a zejściem kolejnej sztuki z maszyny lub z procesu. Projektowany C/T gniazda jest determinowany przez Takt time, czyli czas liczony jako iloraz dostępnego czasu pracy w wybranej jednostce czasu i zamówień klienta w tej samej jednostce czasu.

Centrum robocze - Gniazda lub linie produkcyjne; miejsce, które może być uważane za pojedynczą jednostkę dla celów planowania zdolności produkcyjnych. Wszystkie maszyny i urządzenia produkcyjne muszą być przyporządkowane do poszczególnych centrów roboczych. W każdym takim centrum rejestrowane są koszty bezpośrednie produkcji, narzuty dotyczące maszyn i urządzeń produkcyjnych oraz koszty utrzymania ruchu. Z kolei centra robocze są grupowane w wydziały produkcyjne, gdzie rejestrowane są narzuty ogólnowydziałowe.

Ciągły przepływ, inaczej przepływ jednej sztuki (one-piece-flow) - Sposób organizacji produkcji, w którym wyroby przemieszczają się między kolejnymi stanowiskami roboczymi, jeden za drugim, w ilości zgodnej z zapotrzebowaniem klienta.

CIM - Computer Integrated Manufacturing­ - zintegrowany komputerowo system zarządzania produkcją; łączy zautomatyzowane linie produkcyjne z funkcjami planowania, projektowania, zaopatrzenia i zbytu. Integracja procesów technologicznych, organizacyjnych i zarządczych w dziedzinie produkcji odpowiada logistycznej idei postrzegania całości. Zastosowanie systemu CIM prowadzi do poprawy ekonomiki przedsiębiorstwa produkcyjnego: zmniejszenia kosztów i jednoczesnego zapewnienia właściwych wymogów jakościowych produktom finalnym, umożliwia optymalizację produkcji i wzrost elastyczności działania przedsiębiorstwa.

Closed looped control - Zamknięta pętla kontroli jakości

Concurrent engineering (CE) - z ang.: Concurrent Engineering - Inżynieria Współbieżna IW - systematyczne podejście w celu zintegrowania, współbieżnego z wymaganiami klienta, projektowania produktów i związanych z nimi procesów (w tym procesów wytwarzania i procesów pomocniczych) zmierzające do zaangażowania zewnętrznych dostawców w analizę wszystkich elementów cyklu życia produktu począwszy od koncepcji a skończywszy na utylizacji, włączając kontrolę jakości, kosztów i wymagań klienta (Institute for Defence Analyses). Podstawowym zadaniem CE jest przyspieszenie, zwiększenie efektywności i jakości rozwoju produktu (European Society of Concurrent Engineering).

Cost focus - To strategia niszy rynkowej nastawionej na koszty.Polega na wyborze wąskiego zakresu rynku, gdzie potrzeby i preferencje nabywców znacznie różnią się od reszty rynku. Umożliwia to znalezienie takiego podsegmentu rynku, gdzie przedsiębiorca może uzyskać przewagę nad konkurentami. Dlatego też firma koncentruje się albo na rynku geograficznym albo na określonej grupie nabywców (zazwyczaj niezbyt licznej) i jednocześnie na określonym asortymencie. Dzięki temu identyfikuje specyficzne cechy produktów najbardziej poszukiwanych i pożądanych przez potencjalnych klientów. Celem tej strategii jest osiąganie założonych przez firmę celów strategicznych poprzez zaoferowanie klientom tańszych produktów.
Cost focus stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy klienci zainteresowani są głównie ceną. Wówczas firma skupia się na uzyskaniu przewagi w zakresie kosztów wytwarzania produktów w danym podsegmencie rynku.

Cost leadership - Przywództwo pod względem kosztów - Aby osiągnąć je firma powinna ponosić koszty na poziomie wyraźnie niższym niż konkurenci w jej branży. Obszar rywalizacji jest w tym przypadku szeroki. Przewagę można osiągnąć poprzez efekt skali lub obsługiwanie kilku segmentów rynku, np. dzięki posiadaniu nowocześniejszych od konkurentów technologii i lepszego sprzętu.

CPU - z ang. Continous Improvement Process - wywodzący się z KAIZEN, stopniowy, nigdy nie kończący się ciąg wielu drobnych zmian, których najczęściej nie można przeprowadzić indywidualnie. Sukces jest dziełem zespołu, a nie jednostki.

Cycle time - C/T - Czas cyklu produktu liczony jako czas pomiędzy zejściem jednej sztuki a zejściem kolejnej sztuki z maszyny lub z procesu. Projektowany C/T gniazda jest determinowany przez Takt time, czyli czas liczony jako iloraz dostępnego czasu pracy w wybranej jednostce czasu i zamówień klienta w tej samej jednostce czasu.

Czas główny - to czas pracy podstawowego czynnika procesu wytwarzania, zazwyczaj czas technologiczny pracy urządzenia. Wielkość tego czasu określa się za pomocą parametrów technologicznych, wg których pracuje urządzenie, i charakterystyki eksploatacyjnej urządzenia. To już zadanie technologa. W urządzeniach sterowanych programowo czas główny określa sam program. Niektóre czynności pomocnicze muszą być jednak wykonywane ręcznie przez pracownika obsługującego to urządzenie (np. cykliczne wkładanie i wyjmowanie przetwarzanego każdego przedmiotu).

Czas jednostkowy - czas potrzebny do wytworzenia jednej części. Jest zdeterminowany czasem trwania poszczególnych operacji wchodzących w skład procesu: przetwarzania/obróbki maszynowej, manualnej, przemieszczenia, oczekiwania i kontroli. Określany jest poprzez kilkukrotny pomiar czasu realizacji jednostki wyrobu i jego standaryzację.

Czas na odpoczynek występuje w przypadku ciężkich fizycznie robót czy robót o dużym obciążeniu psychicznym (monotonia, czuwanie, koncentracja uwagi, presja czasu). Typowym przykładem presji czasu jest konieczność utrzymania tempa pracy przy taśmach produkcyjnych. Wtedy w celu ciągłości biegu taśmy organizuje się specjalny system podmian.

Czas obsługi organizacyjnej wynika z faktu, że stanowisko produkcyjne musi utrzymywać jakiś kontakt służbowy ze swoim przełożonym czy komórkami mającymi funkcjonalne powiązania, np. z kontrolą jakości, z wypożyczalnią narzędzi czy transportem warsztatowym.

Czas obsługi o charakterze technicznym jest związany z używaniem narzędzi pracy, np. ich wymianą wskutek zużycia, usunięciem odpadów z procesu i innymi czynnościami wymagających zatrzymania biegu całego procesu.

Czas pomocniczy - To czas czynności wykonywanych przez pracownika niezbędnych dla realizacji właściwej części procesu technologicznego, np. ustawianie parametrów pracy urządzenia przy każdym zabiegu, wstawianie i mocowanie materiału (przedmiotu) podlegającego przetwarzaniu, odkładanie utworzonych produktów. Ale te czynności występują w każdym cyklu lub z ustaloną częstotliwością, np. co 5 cykli. Jest to czas ręczny.

Czas przygotowawczo-zakończeniowy - To czas na przygotowanie stanowiska roboczego do wykonania zadania (pobranie karty pracy, przygotowanie się do procesu wykonania pod względem metody, narzędzi, materiałów, urządzenia, kontrola wstępna procesu wykonawczego), a po ukończeniu zadania czas na wykonanie niezbędnych czynności przywrócenia stanu wyjściowego na stanowisku (rozliczenie się z pobranych materiałów, narzędzi, wytworzonych produktów). Zakres tych czynności pracownika zależy od warunków ustalonych w organizacji produkcji.

Czas realizacji produktu(-ów) zadania - To czas zadany na czynności wykonywane w trakcie procesu wytwarzania produktów zadania. W produkcji seryjnej ten czas realizacji zadania jest iloczynem normy czasu jednostkowego i liczby produktów w zadaniu roboczym. Jeśli jest to zadanie robocze, w którym nie występuje powtarzalność procesowa (produkcja jednostkowa, roboty remontowe, usługi serwisowe), to norma czasu zadania jest określana bezpośrednio wybraną metodą normowania.

Czas uzupełniający - To czas czynności wykonywanych w sposób niezwiązany z cyklem procesu tworzenia produktów. Na niego składa się czas obsługi wewnętrznej stanowiska wykonywanej przez pracownika danego stanowiska oraz czas jego potrzeb fizjologicznych.

Czynniki kluczowe - Czynniki, których wpływ na przedsiębiorstwo decyduje o warunkach jego funkcjonowania w otoczeniu.

Czynniki krytyczne decydujące o sukcesie - Działania, które umożliwią przeciwdziałanie niekorzystnym czynnikom kluczowym lub wykorzystanie czynników kluczowych w celu osiągnięcia określonych efektów w przedsiębiorstwie (potocznie określanych jako sukces).

Czynności dodające wartości - te czynności, które z punktu widzenia klienta powodują zwiększenie wartości produktu lub usługi. Przykład: przemiana rudy żelaza (wraz z innymi materiałami) w samochód, lub naprawa zepsutego pojazdu. Czynności dodające wartości łatwo jest zdefiniować: należy odpowiedzieć sobie tylko na pytanie, czy klient będzie zadowolony, że za nią płaci.

Czynności niedodające wartości - te czynności, które z punktu widzenia klienta nie powodują zwiększenia wartości produktu lub usługi i są zbędne nawet przy obecnych warunkach funkcjonowania przedsiębiorstwa. Czynności te są marnotrawstwem i dlatego powinny być natychmiast lub w krótkim czasie wyeliminowane. Przykład: transfer produktu z kontenera jednego rozmiaru do innego tylko po to, by łatwiej było go przemieszczać.

Czynności pomocnicze umożliwiają realizację czynności technologicznych, ale nie dodają do produktu żadnych cech zbliżających go do ostatecznego wyniku. Może to być zespół czynności tworzący typową sekwencję (kolejność) czynności prostych wykonywanych stale w tych samych warunkach.

Czynności technologiczne to przemiana technologiczna materiału/ półproduktu w produkt wynikowy, polegająca na zmianie postaci, składu, kształtu, wymiarów i innych własności fizycznych czy chemicznych.

Czynność to część operacji czy zabiegu, stanowiąca odrębne działanie w celu osiągnięcia określonego efektu roboczego przy niezmienności sekwencji czynników (parametrów czy ruchów roboczych biorących udział w tej czynności).